पापाचा सिद्धांत (Hamartiology)

१. परिचय

बायबलच्या सिद्धांतानुसार पापाची व्याख्या, पापाचा उगम, त्याचे स्वरूप, परिणाम आणि पापाच्या समस्येवरील उपाय यांचा अभ्यास म्हणजे Hamartiology (पापाचा सिद्धांत) होय. बायबलमध्ये पापाचे स्वरूप, मानवाचे पतन, पापामुळे आलेले परिणाम आणि प्रभू येशू ख्रिस्ताद्वारे मिळणारे तारण यांविषयी शिकवण दिली आहे.

२. पापाची व्याख्या

पाप म्हणजे देवाच्या इच्छेच्या आणि नियमांच्या विरोधात केलेली कृती, अनीती किंवा देवाच्या दृष्टीने योग्य असलेली गोष्ट करण्यास जाणीवपूर्वक नकार देणे होय. बायबल पापाविषयी पुढील गोष्टी शिकवते.

• जो पाप करतो तो नियमभंग करतो; कारण पाप हे नियमभंग आहे. (१ योहान ३:४)
• सर्व अनीती पाप आहे. (१ योहान ५:१७)
• चांगले करण्याचे माहीत असूनही जो ते करीत नाही, त्याच्यासाठी ते पाप आहे. (याकोब ४:१७)
• विश्वासातून न येणारी कृती पाप आहे. (रोम १४:२३)
• मूर्खपणाचे विचारदेखील पाप ठरू शकतात. (नीतिसूत्रे २४:९)

३. पापाचा उगम

बायबल पापाच्या पहिल्या उगमाविषयी सर्व तपशील देत नाही. काही ख्रिस्ती धर्मशास्त्रीय भाष्यकार सैतानाच्या पतनाचा संबंध यशया १४:१२–१७ आणि यहेज्केल २८:१२–१७ या उताऱ्यांशी जोडतात. तथापि, या उताऱ्यांचा थेट संदर्भ अनुक्रमे बाबेलचा राजा आणि सोरचा राजा यांच्याशी संबंधित आहे. मानवाच्या पापाच्या प्रवेशाविषयी उत्पत्ती ३ मध्ये स्पष्ट वर्णन आहे.

• देवाने आदाम आणि हव्वा यांना आपल्या प्रतिमेप्रमाणे निर्माण केले आणि त्यांना एदेन बागेत ठेवले. (उत्पत्ती १:२६–२७; २:८)
• देवाने त्यांना चांगले व वाईट यांचे ज्ञान करून देणाऱ्या वृक्षाचे फळ खाऊ नका, अशी आज्ञा दिली. त्यांनी ते खाल्ले तर मरण येईल, असेही देवाने सांगितले. (उत्पत्ती २:१६–१७)
• सर्पाने हव्वेला फसवले आणि देवाच्या आज्ञेविषयी तिच्या मनात शंका निर्माण केली. (उत्पत्ती ३:१–५)
• हव्वेला ते फळ खाण्यास योग्य आणि ज्ञान देणारे वाटले. तिने फळ खाल्ले आणि आदामालाही दिले. (उत्पत्ती ३:६)
• अशा प्रकारे आदाम आणि हव्वा यांनी देवाच्या आज्ञेचे उल्लंघन केले आणि पापात पडले. (उत्पत्ती ३:६–१९)

रोम ५:१२ नुसार एका मनुष्याद्वारे पाप जगात आले आणि पापाद्वारे मृत्यू आला. आदामाच्या पापाचे परिणाम संपूर्ण मानवजातीवर झाले.

४. पाप म्हणजे काय? पापाचे विविध पैलू

बायबलमध्ये पापाचे स्वरूप स्पष्ट करण्यासाठी वेगवेगळे शब्द आणि उदाहरणे वापरली आहेत.

1. नेम चुकणे किंवा पाप करणे: सर्वांनी पाप केले आहे आणि ते देवाच्या गौरवाला उणे पडले आहेत. (रोम ३:२३; १ योहान ५:१७)
2. देवाविरुद्ध बंड करणे: इस्राएल लोकांनी देवाविरुद्ध बंड केले, असे स्तोत्र ७८:१७ मध्ये वर्णन आहे.
3. उल्लंघन करणे: जेथे नियम नाही तेथे उल्लंघनाचा प्रश्न येत नाही ; नियम असताना त्याचे उल्लंघन केल्यास अपराध ठरतो. (रोम ४:१५)
4. अविश्वास: अविश्वासामुळे मनुष्य देवापासून दूर जाऊ शकतो. (इब्री ३:१२)
5. आज्ञाभंग: देवाच्या वचनाचे उल्लंघन करणे हे पाप आहे. (इब्री २:२; मत्तय १५:१८–२०)

५. पापाचे परिणाम आणि दंड

सर्वांनी पाप केले आहे. पापामुळे मानवजातीवर मृत्यू आणि इतर गंभीर परिणाम आले आहेत. बायबल पापाच्या परिणामांविषयी पुढील गोष्टी शिकवते.

५.१ मृत्यू

अ) शारीरिक मृत्यू: पापाद्वारे मृत्यू जगात आला. (रोम ५:१२) मनुष्य मर्त्य आहे आणि त्याला शारीरिक मृत्यूला सामोरे जावे लागते. (उत्पत्ती ३:१९)

ब) आध्यात्मिक मृत्यू: पापामुळे मनुष्य देवापासून दूर होतो. इफिस २:१–५ मध्ये पापांमुळे मृत असलेल्या लोकांना देव ख्रिस्तामध्ये जीवन देतो, असे सांगितले आहे.

क) दुसरे मरण: प्रकटीकरण २०:१४–१५ आणि २१:८ मध्ये दुसऱ्या मरणाचा उल्लेख आहे. त्याचा संबंध अंतिम न्यायाशी आहे.

५.२ हरवलेपण

लूक १५:२४ मध्ये हरवलेल्या पुत्राविषयी म्हटले आहे, “तो हरवला होता, पण आता सापडला आहे.” या दाखल्यातून देवापासून दूर गेलेल्या व्यक्तीने परत यावे आणि देवाकडे वळावे, हा संदेश मिळतो. पापामुळे मनुष्य देवापासून दूर जातो; परंतु देव त्याला पश्चात्ताप करून परत येण्याचे आवाहन करतो.

५.३ दोष आणि अपराध

उत्पत्ती २६:१० मध्ये अबीमलेख इसहाकाला सांगतो की, इसहाकाने रिबकेला आपली बहीण म्हटल्यामुळे दुसऱ्याने तिच्याशी संबंध ठेवला असता तर मोठा अपराध घडला असता. या घटनेतून चुकीच्या कृतीमुळे दुसऱ्याच्या जीवनातही गंभीर अपराध घडू शकतो, हे दिसते.

५.४ विनाश

१ तीमथ्य ६:९ मध्ये श्रीमंत होण्याची तीव्र इच्छा असणारे लोक मोहात आणि सापळ्यात अडकू शकतात, तसेच मूर्खपणाच्या व हानिकारक वासनांमुळे नाशाकडे जाऊ शकतात, असे सांगितले आहे. त्यामुळे पैशाची लालसा आणि हानिकारक इच्छा यांपासून सावध राहणे आवश्यक आहे.

६. पापापासून तारणाचा उपाय — प्रभू येशू ख्रिस्त

पापाच्या परिणामांपासून तारण मिळण्याचा मार्ग देवाने प्रभू येशू ख्रिस्ताद्वारे उपलब्ध करून दिला आहे. बायबलनुसार तारण हे देवाच्या कृपेने आणि येशू ख्रिस्तावरील विश्वासाद्वारे मिळते.

• देवाचे प्रेम: “देवाने जगावर एवढी प्रीती केली की, त्याने आपला एकुलता एक पुत्र दिला; यासाठी की, जो कोणी त्याच्यावर विश्वास ठेवतो त्याचा नाश होऊ नये, तर त्याला सार्वकालिक जीवन मिळावे.” (योहान ३:१६)
• ख्रिस्ताचे बलिदान: ज्याला पाप ठाऊक नव्हते, त्याला देवाने आपल्यासाठी पाप असे केले, यासाठी की त्याच्यामध्ये आपण देवाचे नीतिमत्त्व व्हावे. (२ करिंथकर ५:२१) या वचनाचा अर्थ येशू ख्रिस्त स्वतः पापी झाला असा नाही; तो निष्पाप असूनही त्याने आपल्यासाठी पापाशी संबंधित दंड व भार स्वीकारला.
• खंडणी: मनुष्याची सेवा करण्यासाठी आणि अनेकांसाठी खंडणी म्हणून आपला जीव देण्यासाठी मनुष्याचा पुत्र आला. (मार्क १०:४५)
• देवाचा कोकरा: योहान बाप्तिस्मा करणाऱ्याने येशूला “जगाचे पाप हरण करणारा देवाचा कोकरा” असे म्हटले. (योहान १:२९)
• देवाची मुले होण्याचा अधिकार: ज्यांनी येशू ख्रिस्ताचा स्वीकार केला आणि त्याच्या नावावर विश्वास ठेवला, त्यांना देवाची मुले होण्याचा अधिकार मिळाला. (योहान १:१२)
• पापांची क्षमा: येशू ख्रिस्त हा आपल्या पापांबद्दल प्रायश्चित्त आहे, असे १ योहान २:२ मध्ये सांगितले आहे.

रोम ६:२३ नुसार पापाचे वेतन मरण आहे; पण देवाचे कृपादान आपल्या प्रभू ख्रिस्त येशूमध्ये सार्वकालिक जीवन आहे. म्हणून पश्चात्ताप करून प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

७. पापाचा अंतिम परिणाम आणि अंतिम न्याय

बायबल पापाच्या अंतिम परिणामांविषयी गंभीर इशारा देते. त्याच वेळी, देवाने प्रभू येशू ख्रिस्ताद्वारे तारणाचा मार्ग उपलब्ध करून दिला आहे.

७.१ क्रोध, कोप, संकट आणि क्लेश

रोम २:८–९ मध्ये सत्याचे पालन न करता अनीतीचे पालन करणाऱ्यांवर क्रोध, कोप, संकट आणि क्लेश येतील, असे सांगितले आहे. हा उतारा देवाच्या न्यायाविषयी इशारा देतो.

७.२ सार्वकालिक अग्नी

मत्तय २५:४१ मध्ये सैतान आणि त्याच्या दूतांसाठी सिद्ध केलेल्या सार्वकालिक अग्नीचा उल्लेख आहे. हे वचन अंतिम न्यायाच्या संदर्भात समजून घ्यावे.

७.३ दुसरे मरण

प्रकटीकरण २१:८ मध्ये अग्नीच्या व गंधकाच्या सरोवराचा उल्लेख असून त्याला दुसरे मरण म्हटले आहे. प्रकटीकरण २०:११–१५ मध्ये अंतिम न्यायाचे वर्णन केले आहे.

७.४ सार्वकालिक दंड

२ थेस्सल १:८–९ मध्ये प्रभू येशू ख्रिस्ताच्या सुवार्तेचे पालन न करणाऱ्यांना मिळणाऱ्या न्यायाविषयी आणि प्रभूच्या उपस्थितीपासून दूर होण्याच्या दंडाविषयी सांगितले आहे.

७.५ देवदूतांचा न्याय

२ पेत्र २:४ मध्ये पाप केलेल्या देवदूतांना देवाने सोडले नाही, तर त्यांना अंधकाराच्या बंधनात ठेवले, असा उल्लेख आहे. 

८. पश्चात्ताप न करणाऱ्यांचे भवितव्य

बायबल मनुष्याला पापापासून वळून देवाकडे येण्याचे आवाहन करते. इब्री ९:२७ मध्ये मनुष्यांसाठी एकदा मरणे आणि त्यानंतर न्याय होणे नेमलेले आहे, असे सांगितले आहे.

मत्तय २२:१३ मध्ये बाहेरील अंधार, रडणे आणि दात खाणे यांचा उल्लेख आहे. लूक १६:१९–३१ मध्ये श्रीमंत मनुष्य आणि लाजर यांचा वृत्तांत दिला आहे. या वृत्तांतातून मृत्यूनंतरच्या स्थितीविषयी आणि पश्चात्तापाच्या महत्त्वाविषयी गंभीर संदेश मिळतो.

लूक १६:१९–३१ मधील वृत्तांतानुसार:

1. श्रीमंत मनुष्य क्लेश भोगत होता. (लूक १६:२३–२४)
2. त्याला आपल्या जीवनातील गोष्टींचे स्मरण होते. (लूक १६:२५)
3. लाजर सुखाच्या स्थितीत असल्याचे त्याने पाहिले. (लूक १६:२३, २५)
4. दोघांमध्ये मोठी दरी असल्याचे सांगितले आहे. (लूक १६:२६)
5. जिवंत असताना देवाचे वचन ऐकणे आणि त्यानुसार वागणे महत्त्वाचे आहे. (लूक १६:२७–३१)

या उताऱ्याचा मुख्य संदेश असा आहे की मनुष्याने देवाच्या वचनाकडे दुर्लक्ष करू नये. पश्चात्ताप करून प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवणे आवश्यक आहे. इब्री ९:२७ सांगते ,"ज्या अर्थी माणसांना एकदाच मारणे व त्यानंतर न्याय होणे नेमून ठेवले आहे.

९. देवाची इच्छा आणि तारणाचा मार्ग

मनुष्याचा नाश व्हावा अशी देवाची इच्छा नाही, हा संदेश मत्तय १८:१४ मध्ये लहानांपैकी एकाचाही नाश होऊ नये या संदर्भात दिसतो. २ पेत्र ३:९ मध्ये देव कोणाचाही नाश व्हावा असे इच्छित नाही, तर सर्वांनी पश्चात्ताप करावा, अशी त्याची इच्छा असल्याचे सांगितले आहे.

देवाने मनुष्याच्या तारणासाठी आपला पुत्र प्रभू येशू ख्रिस्त याला पाठवले. ख्रिस्ताने वधस्तंभावर आपले जीवन दिले. जो कोणी त्याच्यावर विश्वास ठेवतो त्याला सार्वकालिक जीवन मिळावे, हा योहान ३:१६ मधील संदेश आहे.

म्हणून पापाची गंभीरता समजून घेऊन पश्चात्ताप करणे, प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवणे आणि देवाच्या वचनानुसार जीवन जगणे आवश्यक आहे.

१०. सारांश

• बायबल पापाच्या पहिल्या उगमाविषयी सर्व तपशील देत नाही; मात्र मानवाच्या पतनाचे वर्णन उत्पत्ती ३ मध्ये स्पष्टपणे केले आहे.
• आदाम आणि हव्वा यांनी देवाच्या आज्ञेचे उल्लंघन केले. (उत्पत्ती ३:१–६)
• आदामाद्वारे पाप जगात आले आणि पापाद्वारे मृत्यू आला. (रोमकर ५:१२)
• सर्वांनी पाप केले आहे आणि ते देवाच्या गौरवाला उणे पडले आहेत. (रोमकर ३:२३)
• पापात नियमभंग, अनीती, अविश्वास आणि योग्य ते करण्यास नकार यांचा समावेश होतो. (१ योहान ३:४; ५:१७; याकोब ४:१७)
• पापाचे वेतन मरण आहे; पण देवाचे कृपादान ख्रिस्त येशूमध्ये सार्वकालिक जीवन आहे. (रोमकर ६:२३)
• येशू ख्रिस्ताद्वारे देवाने तारणाचा मार्ग उपलब्ध करून दिला आहे. (योहान ३:१६; इफिसकर २:८–९)
• मनुष्याने पश्चात्ताप करून प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवावा. (मार्क १:१५; प्रेषितांची कृत्ये ३:१९)