डॉ. ग्रॅहम स्टेन्स यांचे जीवनचरित्र | Graham Staines Biography in Marathi

डॉ. ग्रॅहम स्टुअर्ट स्टेन्स हे ऑस्ट्रेलियन ख्रिश्चन मिशनरी होते. त्यांचा जन्म १८ जानेवारी १९४१ रोजी पामवुड्स, क्वीन्सलँड, ऑस्ट्रेलिया येथे विल्यम आणि एलिझाबेथ स्टेन्स यांच्या दुसऱ्या अपत्याच्या रूपात झाला.

त्यांची आई एलिझाबेथ धार्मिक वृत्तीच्या होत्या. त्यांचा लहानग्या ग्रॅहमच्या जीवनावर मोठा प्रभाव होता. वयाच्या पंधराव्या वर्षी एका परदेशी मिशनरीने कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांबद्दल स्लाइड सादरीकरण केले. त्यावेळी ग्रॅहमने जोसिया सोरेन या त्याच्याच वयाच्या, गंभीर कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या मुलाचा फोटो पाहिला. हे सर्व पाहून त्याचे मन कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांबद्दल दुःख आणि करुणेने भरून आले.

देवावरील नितांत प्रेमाखातर कुष्ठरुग्णांची सेवा करण्याद्वारे देवाच्या सेवेसाठी आपले जीवन समर्पित करण्याचा त्याने निर्णय घेतला. त्यानंतर अवघ्या दोन वर्षांनी भारतातील कुष्ठरुग्णांची सेवा करण्याचे विशिष्ट पाचारण त्याला मिळाल्याची पुष्टी झाली. एका मिशनच्या बैठकीत वक्त्याने उपस्थितांना भारतातील ओरिसा राज्यातील मयूरभंज येथील कुष्ठरोग्यांची सेवा करण्याचे आव्हान केले. त्यानंतर आठ वर्षांनी ग्रॅहमने भारताला भेट देण्याचा निर्णय घेतला.

ग्रॅहम स्टेन्स भारतात कधी आले? | When Did Graham Staines Come to India?

१८ जानेवारी १९६५ रोजी, त्यांच्या २४ व्या वाढदिवशी ते भारतात आले. ग्रॅहम ओरिसातील बारीपाडा येथील रस्त्यांवर फिरत असताना कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांची असह्य दुर्दशा पाहून त्यांचे हृदय द्रवले.

त्यांनी देवाप्रती आणि लोकांप्रती खोल समर्पण दाखवले. त्यांच्याकडे एक स्पष्ट मिशनरी दृष्टी होती. ख्रिस्ताचे प्रेम समाजातील अस्पृश्यांपर्यंत पोहोचवून त्यांची सेवा करणे हे प्रभूकडून मिळालेले दैवी पाचारण आहे, याची त्यांना खात्री होती. ते १९६५ मध्ये मयूरभंजच्या इव्हँजेलिकल मिशनरी सोसायटीमध्ये सामील झाले आणि त्यांनी कुष्ठरुग्णांसाठी आपले कार्य सुरू केले.

ग्रॅहम स्टेन्स यांचे कुटुंब | Graham Staines Family

ग्रॅहम यांचे १९८३ मध्ये ऑस्ट्रेलियात ग्लॅडिस यांच्याशी लग्न झाले. त्या युथ मिनिस्ट्रीमध्ये कार्यरत होत्या. ग्रॅहम यांच्यासाठी त्या मयूरभंज कुष्ठरोग गृहात एक योग्य मदतनीस ठरल्या.

बारीपाडा येथील मिशन कंपाऊंडमधील एका जुन्या घरात या त्यागी जोडप्याने आपले घर थाटले आणि अतिशय साधी जीवनशैली स्वीकारली. त्यांना एक मुलगी (एस्तेर) आणि दोन मुले (फिलिप आणि तिमोथी) झाली. त्यांचे कौटुंबिक जीवन समाजासाठी एक आदर्श उदाहरण होते.

ग्रॅहम स्टेन्स यांचे सेवाकार्य | Graham Staines’ Ministry

स्टेन्स यांनी १९८३ मध्ये बारीपाडा येथील मिशनचे व्यवस्थापन हाती घेतले. ग्रॅहम हे सर्वार्थाने ख्रिस्तकेंद्रित मिशनरी होते. प्रौढ साक्षरता, भाषांतर कार्य, कुष्ठरोग्यांची सेवा, नेतृत्व प्रशिक्षण, मंडळी स्थापना आणि सामाजिक विकास कार्य अशा विविध सामाजिक कामांमध्ये त्यांचा प्रभावी सहभाग होता.

१९८२ मध्ये नोंदणीकृत संस्था म्हणून मयूरभंज कुष्ठरोग गृहाची स्थापना करण्यातही त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. ग्रॅहम यांना उडिया आणि स्थानिक संथाली बोलीभाषा अस्खलितपणे बोलता येत होत्या. त्यांनी वधस्तंभाचा संदेश खेड्यापाड्यांत पोहोचवला आणि त्या भागातील आदिवासी लोकांमध्ये येशूच्या नावाची घोषणा केली. संपूर्ण नवीन कराराच्या हस्तलिखिताचे प्रूफरीडिंग करण्यासह बायबलचा काही भाग हो भाषेत भाषांतरित करण्यासही त्यांनी मदत केली. त्यांचे वर्णन एक उत्कृष्ट आणि प्रभावी उपदेशक असे केले जात असे.

हे जोडपे ओरिसात सेवा करत असताना बारीपाडा येथे आग लागली होती. त्यात जवळपास १०० लोक होरपळून मरण पावले होते आणि बरेच जण गंभीररीत्या भाजले होते. या रुग्णांना सेवा देण्यासाठी स्थानिक रुग्णालय अपुरे पडले. तेव्हा ग्लॅडिस या प्रशिक्षित परिचारिका असल्यामुळे स्टेन्स दाम्पत्याने जखमींवर उपचार करण्यासाठी अनेक रात्री घालवल्या आणि त्यांची सुश्रूषा केली.

या जोडप्याने पल्स पोलिओ लसीकरण मोहिमेतही मोठा सहभाग घेतला. ग्रॅहम यांनी पत्रके वाटली, तर ग्लॅडिस यांनी जनजागृतीसाठी बारीपाडा येथे जीप चालवली.

त्यांनी कुष्ठरोग मिशनला स्वावलंबी बनवले. कुष्ठरोग गृहात सुमारे ८० ते १०० रुग्ण असत. त्यात एक उपचार केंद्रही समाविष्ट होते. येथे या रुग्णांना सन्मानाने वागवले जात असे. बरे झालेल्या रुग्णांनी समाजात स्वतंत्र स्थान निर्माण करावे, यासाठी त्यांना साड्या, चटया, टॉवेल आणि धोतर विणण्याचे व्यावसायिक प्रशिक्षण दिले जात असे.

या कुष्ठरुग्णांपैकी अनेकांना बरे झाल्यानंतरही गावात किंवा स्वतःच्या घरी स्वीकारले जात नसे. त्यामुळे ते पुन्हा आपल्या पूर्वीच्या ठिकाणी परत येत. डॉ. ग्रॅहम त्यांच्यासाठी वडिलांप्रमाणे होते. आजूबाजूचे लोक त्यांना प्रेमाने मोठा भाऊ म्हणत.

रेव्ह. ग्रॅहम स्टेन्स कधीही वादविवादात पडले नाहीत. त्यांनी जे काही केले, ते म्हणजे कुष्ठरुग्णांची सेवा आणि प्रभूचा संदेश लोकांपर्यंत पोहोचवणे. ओरिसा हे एक धर्माभिमानी हिंदू राज्य आहे; परंतु ग्रॅहम यांनी ख्रिश्चन धर्मोपदेशक म्हणून कुपोषण आणि निरक्षरतेने ग्रस्त असलेल्या लोकांमध्ये काम केले. ते जंगलातील आदिवासींसाठी सार्वजनिक आरोग्यविषयक माहिती देणारी जनजागृती शिबिरे भरवत आणि त्याचबरोबर सुवार्ताही सांगत.

ग्रॅहम स्टेन्स आणि त्यांच्या दोन मुलांना जिवंत जाळण्यात आले | Rev. Graham Staines: Burnt Alive

२२ जानेवारी १९९९ च्या रात्री रेव्ह. ग्रॅहम स्टेन्स आदिवासी क्षेत्र असलेल्या मनोहरपूर येथील जंगलातील शिबिरात गेले होते. उटी येथील शाळेला सुट्ट्या असल्याने ते आपल्या दोन मुलांसह ओरिसातील केओंझार येथे येत होते.

कडाक्याच्या थंडीमुळे त्यांनी केओंझार जिल्ह्यातील मनोहरपूर गावात, ओरिसा येथे रात्र काढण्यासाठी प्रवास थांबवला. त्यांची पत्नी बारीपाडा येथेच थांबल्या होत्या.

वृत्तानुसार, त्या रात्री बजरंग दलाशी संबंधित हिंदू कट्टरपंथीयांच्या सुमारे ५० लोकांच्या जमावाने, ग्रॅहम यांच्या सेवाकार्याबद्दल नाराजी असल्यामुळे, हल्ला केला. ग्रॅहम आणि त्यांची मुले जीपमध्ये गाढ झोपेत असताना जमावाने कुऱ्हाडी आणि इतर अवजारे घेऊन वाहनावर हल्ला केला. त्यानंतर पेट्रोल व केरोसीन ओतून वाहन पेटवून दिले.

त्या तिघांना जमावाने जिवंत जाळून मारले. तिघांनीही जीपमधून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न केला; परंतु जमावाने त्यांना बाहेर पडू दिले नाही. त्यावेळी पिता विनवणी करत होता की, “हवे तर मला मारा; परंतु माझ्या निष्पाप मुलांना जाऊ द्या.” तरीही या जमावाने सेवाभावी कुटुंबावर दया दाखवली नाही. आजूबाजूच्या घरांना आधीच कड्या लावून ठेवल्यामुळे मदतीसाठी कोणालाही बाहेर येता आले नाही.

ग्लॅडिस स्टेन्स यांचे पती आणि दोन मुलांच्या मृत्यूनंतर त्यांची काय अवस्था झाली असेल, याची कोणीही कल्पना करू शकत नाही. या घटनेने ग्लॅडिस यांचे सर्वस्व हिरावून घेतले. त्यांनी मिशनरी कार्यासाठी आपला देश सोडला होता आणि स्टेन्स यांच्याशी लग्न झाल्यानंतर त्या भारतात स्थायिक झाल्या होत्या. ग्लॅडिस स्वतः आणि त्यांची १३ वर्षांची मुलगी एस्तेर त्या भयंकर रात्री मनोहरपूर येथे उपस्थित नसल्यामुळे वाचल्या.

रेव्ह. ग्रॅहम स्टेन्स यांची अंत्ययात्रा | Graham Staines’ Funeral

डॉ. ग्रॅहम स्टुअर्ट स्टेन्स यांनी आपल्या आयुष्यातील ३४ वर्षे भारतीय लोकांची प्रेमाने सेवा करण्यात घालवली. १९६५ पासून ते ओरिसामध्ये गरीब आदिवासी लोकांसाठी आणि विशेषतः कुष्ठरुग्णांसाठी काम करत होते.

त्यांच्या अंत्ययात्रेला १०,००० हून अधिक लोकांनी हजेरी लावली. ग्लॅडिस यांनी आपल्या पतीच्या आणि दोन मुलांच्या अंत्यसंस्काराच्या वेळी “कारण तो जगतो” हे गाणे गायले.

ग्रॅहम स्टेन्स यांच्या निर्घृण हत्येमुळे जगाच्या लक्षात आले की, ख्रिश्चन मिशनरी अत्यंत कठीण आणि प्रतिकूल परिस्थितीतही विविध दुर्गम भागांमध्ये समाजातील वंचित आणि दुर्लक्षित घटकांची सेवा करत आहेत.

पती आणि मुलांच्या मृत्यूनंतरही ग्लॅडिस यांनी सेवाकार्य सुरू ठेवले

ग्लॅडिस स्टेन्स यांनी पती व मुलांच्या मारेकऱ्यांना क्षमा केली | Gladys Forgave Her Husband and Her Children’s Killers

मारेकऱ्यांना शिक्षा सुनावल्यानंतर लगेचच विधवा झालेल्या ग्लॅडिस यांनी एक निवेदन जारी केले. त्यात त्यांनी मारेकऱ्यांना माफ केले असून त्यांच्याबद्दल आपल्या हृदयात कोणतीही कटुता नाही, असे सांगितले.

त्यांनी मारेकऱ्यांना क्षमा केल्याची बातमी जगभर पसरली आणि भारतातील वर्तमानपत्रांच्या पहिल्या पानांवर ख्रिस्ताचा संदेश झळकला. यामुळे छळ होत असतानाही अनेक वर्षे सुवार्ता नाकारलेल्या कुटुंबांमधील लोक येशूकडे आले.

आपल्या पती आणि दोन मुलांच्या मृत्यूबद्दल आयोगासमोर दिलेल्या प्रतिज्ञापत्रात ग्लॅडिस स्टेन्स यांनी म्हटले:

“मला मार्गदर्शन करण्यासाठी आणि ग्रॅहमचे कार्य पूर्ण करण्यासाठी मदत करण्यासाठी प्रभू देव नेहमी माझ्या पाठीशी असतो. परंतु मला कधीकधी विचार येतो की, ग्रॅहमची हत्या कोणत्या कार्यामुळे झाली? आणि २२/२३ जानेवारी १९९९ च्या रात्री त्याच्या मारेकऱ्यांना अशा क्रूर रीतीने वागण्यास कशामुळे प्रवृत्त केले? माझे पती ग्रॅहम आणि माझ्या दोन मुलांच्या मृत्यूसाठी जबाबदार असलेल्या व्यक्तींना शिक्षा करणे, ही माझ्या मनातील इच्छा नाही. परंतु त्यांनी पश्चात्ताप करावा आणि त्यांच्यात परिवर्तन व्हावे, हीच माझी इच्छा आणि आशा आहे.”

“मी मारेकऱ्यांना माफ केले आहे. माझे पती आणि मुलांच्या हत्येमुळे मी फार दुःखी झाले असले, तरीही माझ्या मनात त्यांच्याबद्दल कोणतीही कटुता नाही. कारण क्षमा केल्याने बरे होते आणि आपल्या भूमीला द्वेष आणि हिंसाचारापासून बरे होण्याची गरज आहे.”

ग्लॅडिस स्टेन्स म्हणाल्या की, माफी आणि गुन्ह्याचे परिणाम यांची गल्लत करू नये. देवाने मला क्षमा केली आहे आणि त्याच्या अनुयायांनीही क्षमा करावी, अशी त्याची अपेक्षा आहे. बायबल सांगते, “जर तुम्ही इतरांना क्षमा कराल, तर तुमच्याही पापांची क्षमा केली जाईल.” म्हणून अनंतकाळच्या स्वर्गात प्रवेश करण्यासाठी आपल्या सर्वांना आपल्या पापांची क्षमा आवश्यक आहे.

अनेक त्रासांतून जात असतानाही देवाने त्यांना जे काम करण्यासाठी बोलावले होते, ते काम पूर्ण करण्यासाठी श्रीमती स्टेन्स आणि त्यांची मुलगी २००४ पर्यंत भारतातच राहिल्या.

ग्रॅहम स्टेन्स यांच्या पत्नीला पद्मश्री नागरी पुरस्कार | Padma Shri Award to Graham Staines’ Wife

ग्लॅडिस स्टेन्स यांनी आपल्या पती आणि दोन मुलांच्या हत्येनंतरही भारतातील कुष्ठरुग्णांची सेवा करण्याचे कार्य सुरू ठेवले. त्यांच्या या निःस्वार्थ सेवाकार्याची भारत सरकारने दखल घेतली.

२६ जानेवारी २००५ रोजी भारत सरकारने ग्लॅडिस जून स्टेन्स यांना सामाजिक कार्य (Social Work) या क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्कार जाहीर केला. हा भारतातील प्रतिष्ठित नागरी सन्मानांपैकी एक आहे.

२८ मार्च २००५ रोजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या हस्ते नवी दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवनात त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

हा पुरस्कार केवळ त्यांच्या वैयक्तिक धैर्याचा गौरव नव्हता, तर पतीच्या मृत्यूनंतरही कुष्ठरुग्ण आणि समाजातील दुर्लक्षित लोकांच्या सेवेसाठी त्यांनी दाखवलेल्या समर्पणाची राष्ट्रीय पातळीवर झालेली दखल होती.

ग्लॅडिस यांनी या सन्मानाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली. मात्र, त्यांनी पुरस्कारासाठी नव्हे, तर गरजू लोकांची सेवा करण्यासाठी हे कार्य सुरू ठेवल्याचे सांगितले.

संदर्भ: भारत सरकारची २००५ मधील पद्म पुरस्कारांची अधिकृत यादी.

आता ग्लॅडिस स्टेन्स कुठे आहेत? | Where Is Gladys Staines Now?

२००४ मध्ये ग्लॅडिस स्टेन्स यांनी आपल्या ९१ वर्षीय वडिलांची काळजी घेण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाला परतण्याचा निर्णय घेतला. याशिवाय, त्यांची मुलगी एस्तेर १८ वर्षांची झाली होती आणि तिला वैद्यकीय शिक्षण घ्यायचे होते. मात्र, ओडिशात पतीने सुरू केलेले काम पुढे चालू ठेवण्यासाठी आपण नियमितपणे भारताला भेट देत राहणार असल्याचे त्यांनी सांगितले.

दारा सिंग याला शिक्षा | Dara Singh Punished

ओरिसाची राजधानी भुवनेश्वर येथे उच्च न्यायालयात खटला सुरू असताना, स्टेन्स आणि त्यांच्या दोन मुलांची हत्या केल्याप्रकरणी जमावातील मुख्य दोषी नेता दारा सिंग याला फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली. २००५ मध्ये ओरिसा उच्च न्यायालयाने ही शिक्षा जन्मठेपेत बदलली. सर्वोच्च न्यायालयाने २१ जानेवारी २०११ रोजी उच्च न्यायालयाचा निर्णय कायम ठेवला.

ग्रॅहम स्टेन्स यांच्या निर्घृण हत्येमागचा युक्तिवाद | The Argument Behind the Brutal Murder of Graham Staines

स्टेन्स यांना त्यांच्या धर्माचा प्रचार केल्याच्या गुन्ह्यासाठी जाळून मारण्यात आले, असा युक्तिवाद करणारे लोक भारतीय राज्यघटनेने धर्मांतराला परवानगी दिली आहे, हे जाणीवपूर्वक विसरतात. कोणतीही खरी लोकशाही प्रत्येक नागरिकाला त्याच्या आवडीचा धर्म स्वीकारण्याची मुभा देते. त्याचप्रमाणे, एखाद्याला कोणत्याही धर्माचे पालन न करता जगायचे असेल किंवा स्वतःला नास्तिक घोषित करायचे असेल, तरीही लोकशाही त्या व्यक्तीला स्वातंत्र्य देते.

ग्रॅहम स्टेन्स यांच्या निर्घृण हत्येबद्दलच्या प्रतिक्रिया | Reactions to the Brutal Murder of Graham Staines

या क्रूर हत्येबद्दल जगभर तीव्र आणि उत्स्फूर्त संताप व्यक्त करण्यात आला. भारतातील आणि जगभरातील वृत्तपत्रांनी या घटनेबद्दल लिहिले आणि त्यावर भाष्यही केले. अनेक राष्ट्रीय नियतकालिकांनीही या हत्येवर मुखपृष्ठ प्रकाशित केले.

• स्टेन्स आणि त्यांच्या मुलांना जिवंत जाळल्याच्या घटनेनंतर लगेचच भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती के. आर. नारायणन यांनी निवेदन जारी करून तीव्र दुःख व्यक्त केले. फार मोठी घटना घडल्याशिवाय राष्ट्रपती भवन कधीही असे निवेदन जारी करत नाही. राष्ट्रपती नारायणन यांनी या घृणास्पद कृत्याचे वर्णन “इतिहासातील काळ्या कृत्यांच्या यादीशी संबंधित” आणि “सहिष्णुता व मानवतेच्या परंपरेचे विकृतीकरण” असे केले.
• ज्येष्ठ पत्रकार अभय मोकाशी यांनी दैनिक मिड-डेमधील आपल्या ‘नेशन स्टेट’ या स्तंभात ग्रॅहम स्टेन्स आणि त्यांच्या दोन मुलांना जाळल्याच्या घटनेचा निषेध व्यक्त करताना लिहिले की, “मला माहीत नाही की, ऑस्ट्रेलियन मिशनरी ग्रॅहम स्टेन्स, ज्यांना त्यांच्या दोन मुलांसह जिवंत जाळण्यात आले, ते धर्मांतर करत होते की नाही. परंतु त्यांनी एक गोष्ट नक्कीच केली—ज्यांना स्वकीयांनीही त्यागले होते आणि प्राण्यांपेक्षाही वाईट वागणूक दिली होती, अशा कुष्ठरुग्णांना त्यांनी माणुसकीने जगण्यास मदत केली. स्टेन्स, त्यांची पत्नी आणि त्यांच्या मुलांनी कुष्ठरुग्णांना माणसांसारखे जगण्यास मदत केली.”
• ते पुढे म्हणाले, “स्टेन्स आणि त्यांच्या दोन पुत्रांच्या हत्येला जबाबदार असलेल्या हिंदू कट्टरवाद्यांनी हे जाणून घेतले पाहिजे की, या तिघांच्या मृत्यूमुळे केवळ ख्रिश्चन धर्माचेच नव्हे, तर संपूर्ण मानवतेचे नुकसान झाले आहे. ज्या हिंदू कुष्ठरुग्णांसाठी त्यांनी आपले जीवन वाहून घेतले होते, त्या कुष्ठरुग्णांनी आपला तारणहार गमावला आहे.”
• तत्कालीन पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांनी “माझे डोके लाजेने झुकत आहे,” अशी टिप्पणी केली होती.
• काही वर्षांनी, २००२ मध्ये शांतता कार्यकर्त्यांनी ग्लॅडिस स्टेन्स यांना गांधी सामाजिक शांतता पुरस्कार (Gandhi Community Harmony Award) प्रदान केला.

ग्रॅहम स्टेन्स यांच्याविषयी व्हिडिओ | Graham Staines Video

अधिक ग्रॅहम स्टेन्स यांच्याविषयी ऐकण्यासाठी पुढील व्हिडिओवर क्लिक करा. 👇👇

जर आपणास या लेखाद्वारे आशीर्वाद आणि उत्तेजन मिळाले असेल, तर जरूर ही माहिती इतरांनाही शेअर करा.

संदर्भ (References)

• इंग्रजी पुस्तक: Burnt Alive — Babu K. Verghese.
• Website: Camilo Park.
• Website: Bible Vani.
• Wikipedia – Graham Staines.
• Government of India – Padma Awards 2005.