ख्रिस्ती कुटुंब : पती-पत्नीची कर्तव्ये आणि बायबलची शिकवण
प्रस्तावना : कुटुंबाचे महत्त्व
कुटुंब हा प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. आई-वडिलांचे प्रेम, घरातील सुरक्षितता, एकमेकांची काळजी आणि योग्य मार्गदर्शन यांमुळे मुलांची शारीरिक, मानसिक आणि आत्मिक वाढ होते. ज्या व्यक्तीला बालपणी कुटुंबाचे प्रेम आणि आधार मिळत नाही, तिच्या मनावर त्याचे खोल परिणाम होऊ शकतात.
देवाने मनुष्याला एकटे राहण्यासाठी नव्हे, तर नातेसंबंधांत राहण्यासाठी निर्माण केले. उत्पत्तीच्या पुस्तकात देव म्हणतो की मनुष्याने एकटे राहणे चांगले नाही. म्हणून देवाने त्याच्यासाठी सहकारी निर्माण केली.
उत्पत्ती २:१८ — “मनुष्य एकटा असावा हे बरे नाही; तर त्याच्यासाठी अनुरूप साहाय्यक मी करीन.”
देवाने विवाह आणि कुटुंबाची योजना आखली. पती-पत्नीने एकत्र राहावे, एकमेकांवर प्रेम करावे आणि आपल्या मुलांचे संगोपन करावे, ही त्याच्या योजनेतील महत्त्वाची बाब आहे.
आजच्या काळात अनेक कुटुंबांमध्ये एकमेकांसाठी वेळ नसणे, प्रेमाचा अभाव, मतभेद, आर्थिक ताण आणि मुलांकडे दुर्लक्ष अशा समस्या दिसून येतात. आधुनिक जीवनशैलीमुळे कुटुंबाच्या रचनेतही बदल झाले आहेत. मात्र, काळ बदलला तरी कुटुंबाविषयी देवाचे वचन बदलत नाही.
यहोशवा २४:१५ — “मी व माझे घराणे तर परमेश्वराची सेवा करणार.”
हे वचन आपल्याला आठवण करून देते की कुटुंबाने देवाला आपल्या जीवनात प्रथम स्थान द्यावे.
१. ख्रिस्ती कुटुंब म्हणजे काय?
ख्रिस्ती कुटुंब म्हणजे असे कुटुंब जे प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवते आणि आपल्या कौटुंबिक जीवनात त्याच्या शिकवणीनुसार चालण्याचा प्रयत्न करते.
ख्रिस्ती कुटुंब केवळ ख्रिस्ती नाव धारण केल्यामुळे आदर्श ठरत नाही. कुटुंबातील सदस्यांच्या जीवनात प्रेम, क्षमा, प्रार्थना, पवित्रता, प्रामाणिकपणा आणि देवाच्या वचनाचे पालन दिसले पाहिजे.
ख्रिस्ती कुटुंबाची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
- प्रभू येशू ख्रिस्ताला प्रथम स्थान देणे: कुटुंबातील निर्णय आणि वागणूक त्याच्या शिकवणीनुसार असावी.
- एकमेकांवर प्रेम करणे: पती-पत्नीने आणि पालकांनी मुलांवर प्रेम करावे.
- देवाच्या वचनानुसार जगणे: बायबलमधील शिकवण आपल्या दैनंदिन जीवनात आचरणात आणावी.
- एकत्र प्रार्थना करणे: कुटुंबातील सदस्यांनी एकमेकांसाठी प्रार्थना करावी.
- क्षमा करणे: चुका झाल्यास पश्चात्ताप करावा आणि एकमेकांना क्षमा करावी.
- जबाबदाऱ्या पार पाडणे: प्रत्येकाने आपल्या कर्तव्यांबाबत विश्वासू असावे.
- इतरांसाठी आदर्श ठरणे: आपल्या चांगल्या आचरणातून देवाला गौरव द्यावा.
कलस्सैकरांस ३:१३–१४ मध्ये एकमेकांना सहन करण्याची, क्षमा करण्याची आणि सर्वांवर प्रीती धारण करण्याची शिकवण दिली आहे.
ख्रिस्ती कुटुंबात मतभेद कधीच होणार नाहीत, असे नाही. परंतु मतभेद झाल्यावर राग, अपमान आणि कटुता वाढवण्याऐवजी प्रेमाने संवाद साधून देवाच्या मार्गदर्शनाने समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
२. ख्रिस्ती कुटुंबाचा जीवनक्रम
पवित्र शास्त्र पती, पत्नी आणि मुलांना त्यांच्या जबाबदाऱ्यांविषयी स्पष्ट शिकवण देते.
इफिसकरांस ५:२१ मध्ये ख्रिस्ताच्या आदराने एकमेकांच्या अधीन राहण्याची शिकवण दिली आहे. त्यानंतर पौल पती-पत्नीच्या जबाबदाऱ्यांविषयी सांगतो.
ख्रिस्ती कुटुंबातील जीवनक्रम समजून घेताना एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे: अधिकाराबरोबर जबाबदारीही येते. पतीने कुटुंबाचे नेतृत्व करायचे असेल, तर त्याने ख्रिस्ताप्रमाणे प्रेमाने, त्यागाने आणि नम्रतेने नेतृत्व केले पाहिजे. पत्नीने पतीला सहकार्य करावे आणि पतीनेही पत्नीचा आदर करून तिचे म्हणणे ऐकावे. पालकांनी मुलांना योग्य शिस्त लावावी आणि मुलांनी पालकांचा मान राखावा.
३. पत्नीची कर्तव्ये
बायबलनुसार पत्नीने आपल्या पतीचा आदर करावा आणि कौटुंबिक जीवनात त्याला सहकार्य करावे.
इफिसकरांस ५:२२–२४ मध्ये पत्नीला पतीच्या अधीन राहण्याची शिकवण दिली आहे. पौल पतीला कुटुंबातील नेतृत्वाची जबाबदारीही सांगतो.
अधीन राहणे म्हणजे पत्नीने आपले विचार मांडू नयेत, तिच्या भावना व्यक्त करू नयेत किंवा प्रत्येक गोष्टीत गप्प राहावे, असा अर्थ नाही. पती-पत्नी हे एकमेकांचे जीवनसाथी आहेत. त्यांनी महत्त्वाच्या निर्णयांबाबत चर्चा करावी आणि एकमेकांच्या अनुभवांचा व मतांचा आदर करावा.
पत्नीने आपल्या पतीला सहकार्य करावे, त्याच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये मदत करावी आणि कुटुंबाच्या उन्नतीसाठी प्रयत्न करावेत. पतीनेही तिच्या कामाचा, कष्टांचा आणि योगदानाचा आदर करावा.
नीतिसूत्रे ३१:१०–३१ या वचनांमध्ये सद्गुणी स्त्रीचे वर्णन केले आहे. ती परिश्रमी, बुद्धिमान, कुटुंबाची काळजी घेणारी आणि गरजू लोकांना मदत करणारी आहे. ती केवळ घरातील कामे करत नाही, तर व्यवहारही समजून घेते आणि योग्य निर्णय घेते.
यावरून स्पष्ट होते की स्त्रीचे योगदान केवळ घरकामापुरते मर्यादित नाही. ती आपल्या कुटुंबाची काळजी घेत असताना इतर उपयुक्त कार्येही करू शकते.
पत्नीने नोकरी करावी की नाही, यासारख्या निर्णयांबाबत पती-पत्नीने आपल्या कौटुंबिक परिस्थितीचा विचार करून चर्चा करावी. त्यांच्या निर्णयांत देवाच्या वचनाला प्राधान्य असावे आणि कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष होऊ नये.
१ पेत्र ३:७ मध्ये पतीला पत्नीबरोबर समजूतदारपणे राहण्याची आणि तिचा मान राखण्याची शिकवण दिली आहे.
म्हणून ख्रिस्ती पत्नीने पतीचा आदर करावा; त्याचप्रमाणे पतीनेही पत्नीचा आदर केला पाहिजे.
४. पतीची कर्तव्ये
बायबलनुसार पती हा कुटुंबाचा प्रमुख आहे. परंतु त्याचे नेतृत्व स्वार्थासाठी किंवा स्वतःचे म्हणणे जबरदस्तीने लादण्यासाठी नसावे. त्याने ख्रिस्ताच्या उदाहरणाप्रमाणे कुटुंबावर प्रेम करावे आणि त्याच्या कल्याणासाठी जबाबदारीने कार्य करावे.
इफिसकरांस ५:२५ — “पतींनो, जशी ख्रिस्ताने मंडळीवर प्रीती केली तशी तुम्हीही आपापल्या पत्नीवर प्रीती करा.”
ख्रिस्ताने मंडळीवर प्रेम केले आणि तिच्यासाठी स्वतःचे अर्पण केले. त्याचप्रमाणे पतीनेही पत्नीवर निःस्वार्थ प्रेम करावे. तिच्या सुखाची, सुरक्षिततेची आणि गरजांची काळजी घ्यावी.
पतीची प्रमुख कर्तव्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
- पत्नीवर प्रेम करणे: तिच्याशी कठोरपणे किंवा अपमानास्पद रीतीने वागू नये.
- कुटुंबाचे नेतृत्व करणे: कुटुंबाला देवाच्या वचनानुसार चालण्यासाठी मार्गदर्शन करावे.
- आर्थिक जबाबदारी पार पाडणे: कुटुंबाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी प्रामाणिकपणे प्रयत्न करावेत.
- पत्नीचा आदर करणे: तिचे विचार ऐकावेत आणि तिच्या योगदानाची कदर करावी.
- मुलांच्या संगोपनात सहभागी होणे: मुलांच्या शिक्षणाकडे, शिस्तीकडे आणि आत्मिक वाढीकडे लक्ष द्यावे.
- आत्मिक जीवनात पुढाकार घेणे: कौटुंबिक प्रार्थना, बायबल वाचन आणि मंडळीच्या उपासनेत सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहन द्यावे.
कलस्सैकरांस ३:१९ मध्ये पतींना आपल्या पत्नीवर प्रेम करण्याची आणि तिच्याशी कटुतेने न वागण्याची शिकवण दिली आहे.
पतीने कुटुंबाचा प्रमुख म्हणून जबाबदारी स्वीकारली पाहिजे. परंतु त्याने पत्नीच्या मतांकडे दुर्लक्ष करू नये. योग्य नेतृत्व म्हणजे कुटुंबातील सदस्यांना प्रेमाने मार्गदर्शन करणे, त्यांचे ऐकणे आणि त्यांच्या हितासाठी निर्णय घेणे.
तसेच, आर्थिक अडचणी किंवा इतर कौटुंबिक परिस्थितींमुळे पती-पत्नीने एकमेकांना सहकार्य करणे आवश्यक असू शकते. अशा वेळी दोघांनी एकत्र चर्चा करून जबाबदाऱ्या पार पाडाव्यात.
५. मुलांची कर्तव्ये
मुलांनी आपल्या आई-वडिलांचा आदर करावा आणि त्यांच्या योग्य शिकवणुकीनुसार वागावे, अशी बायबलची शिकवण आहे.
निर्गम २०:१२ — “आपला बाप व आपली आई यांचा मान राख.”
ही आज्ञा मुलांना आई-वडिलांचा आदर करण्यास शिकवते. त्यांचे म्हणणे ऐकणे, त्यांच्याशी नम्रतेने बोलणे, त्यांना मदत करणे आणि त्यांच्या योग्य मार्गदर्शनाचा स्वीकार करणे ही त्याची व्यावहारिक उदाहरणे आहेत.
इफिसकरांस ६:१–३ मध्ये मुलांना प्रभूमध्ये आपल्या आई-वडिलांच्या आज्ञेत राहण्याची आणि त्यांचा मान राखण्याची शिकवण दिली आहे.
प्रभू येशू ख्रिस्तानेही आपल्या बालपणी आई-वडिलांच्या आज्ञेत राहण्याचे उदाहरण दिले.
लूक २:५१ — येशू नासरेथास परत गेला आणि आपल्या आई-वडिलांच्या आज्ञेत राहिला.
मुलांनी आई-वडिलांचा मान राखणे महत्त्वाचे आहे. त्याचबरोबर पालकांनीही मुलांना योग्य मार्गदर्शन केले पाहिजे. मुलांना चांगले शिक्षण, योग्य संस्कार आणि देवाच्या वचनाची ओळख करून दिली पाहिजे.
६. पालकांची मुलांप्रती जबाबदारी
मुलांचे संगोपन करणे म्हणजे केवळ त्यांना अन्न, कपडे आणि शिक्षण देणे नव्हे. त्यांच्या चारित्र्याची, वागणुकीची आणि आत्मिक जीवनाची जडणघडण करणेही पालकांची जबाबदारी आहे.
इफिसकरांस ६:४ — “बापांनो, तुम्ही आपल्या मुलांना चिरडीस आणू नका; तर प्रभूच्या शिस्तीत व शिक्षणात त्यांना वाढवा.”
या वचनानुसार पालकांनी मुलांना शिस्त लावताना त्यांच्याशी योग्य प्रकारे वागले पाहिजे. सतत अपमान करणे, इतर मुलांशी तुलना करणे किंवा अवाजवी कठोरपणा करणे यामुळे मुलांच्या मनावर वाईट परिणाम होऊ शकतात.
मुलांना प्रेमाने समजावून सांगणे, योग्य-अयोग्य यांतील फरक शिकवणे आणि त्यांच्या चुका सुधारण्यास मदत करणे आवश्यक आहे.
नीतिसूत्रे २२:६ मध्ये मुलाला त्याच्या मार्गाचे शिक्षण देण्याविषयी सांगितले आहे.
पालकांनी स्वतःही चांगले उदाहरण घालून दिले पाहिजे. मुलांना प्रार्थना करण्यास सांगताना स्वतः प्रार्थना करणे, बायबल वाचण्यास सांगताना स्वतः देवाचे वचन वाचणे आणि प्रामाणिकपणा शिकवताना स्वतः प्रामाणिक राहणे महत्त्वाचे आहे.
७. कुटुंबात प्रार्थना आणि देवाच्या वचनाला महत्त्व
ख्रिस्ती कुटुंबाचे आत्मिक जीवन मजबूत राहण्यासाठी प्रार्थना आणि बायबल वाचन महत्त्वाचे आहे.
कुटुंबातील सदस्यांनी शक्य असेल तेव्हा एकत्र प्रार्थना करावी. बायबलमधील वचने वाचावीत, त्यांचा अर्थ समजून घ्यावा आणि दैनंदिन जीवनात त्यांचे पालन करण्याचा प्रयत्न करावा.
कुटुंबात एखादी समस्या निर्माण झाली, तर केवळ वाद घालण्याऐवजी देवाकडे मार्गदर्शन मागावे. त्याचबरोबर योग्य चर्चा करून व्यावहारिक उपायही शोधावेत.
देवाचे वचन कुटुंबाला योग्य मार्ग दाखवते. ते प्रेम, क्षमा, संयम, सत्य आणि नीतिमत्त्व यांचे महत्त्व शिकवते.
स्तोत्रसंहिता १२७:१ — “परमेश्वर घर बांधीत नाही, तर ते बांधणाऱ्यांचे श्रम व्यर्थ आहेत.”
या वचनाचा अर्थ असा की कुटुंब उभारण्यासाठी केवळ मानवी प्रयत्न पुरेसे नाहीत; देवाच्या मार्गदर्शनाचीही गरज आहे. म्हणून कुटुंबाने आपल्या योजना आणि प्रयत्न देवाच्या इच्छेनुसार करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
निष्कर्ष : आपले कुटुंब देवाच्या योजनेनुसार घडवा
ख्रिस्ती कुटुंब हे प्रभू येशू ख्रिस्ताच्या शिकवणीनुसार जीवन जगणारे कुटुंब असावे. पतीने प्रेमाने नेतृत्व करावे, पत्नीने पतीला सहकार्य करून त्याचा आदर करावा, मुलांनी आई-वडिलांचा मान राखावा आणि पालकांनी मुलांना प्रेमाने शिस्त लावावी.
कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याने आपापली जबाबदारी पार पाडली, तर घरातील प्रेम, एकता आणि शांती वाढण्यास मदत होते.
परिपूर्ण कुटुंब म्हणजे ज्यामध्ये कधीही समस्या निर्माण होत नाहीत असे नव्हे. तर समस्या आल्यावर देवाच्या वचनाचे मार्गदर्शन घेऊन, एकमेकांशी प्रेमाने वागून आणि क्षमा करून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करणारे कुटुंब होय.
आपल्या घरात प्रभू येशू ख्रिस्ताला प्रथम स्थान देऊ या. आपल्या बोलण्यात, वागण्यात आणि निर्णयांत त्याच्या शिकवणीचे प्रतिबिंब दिसू देऊ या. आपले कुटुंब इतरांसाठी चांगले उदाहरण ठरावे आणि आपल्या जीवनाद्वारे देवाला गौरव मिळावा, यासाठी प्रयत्न करू या.
यहोशवा २४:१५ — “मी व माझे घराणे तर परमेश्वराची सेवा करणार.”
प्रार्थना
हे प्रभू, आमच्या कुटुंबाला तुझ्या वचनानुसार चालण्यास साहाय्य कर. आमच्या घरात प्रेम, क्षमा, एकता आणि शांती वाढव. आम्हाला आमच्या जबाबदाऱ्या विश्वासूपणे पार पाडण्यास मदत कर. आमच्या कुटुंबाद्वारे तुझ्या नावाला गौरव मिळू दे. आमेन!
