येशूचे वधस्तंभावरील सात उद्गार | Seven Last Words of Jesus in Marathi

वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार ख्रिस्ती विश्वासामध्ये विशेष महत्त्वाचे आहेत. मत्तय, मार्क, लूक आणि योहान या चार शुभवर्तमानांमध्ये येशूच्या वधस्तंभावरील घटनांचे वेगवेगळे तपशील दिले आहेत. हे चारही वृत्तान्त एकत्रितपणे पाहिल्यावर परंपरेने त्यांना “वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार” किंवा “The Seven Last Words of Jesus” असे म्हटले जाते.

येशूने वधस्तंभावर सहन केलेले भयंकर दुःख

“नंतर ते कवटी म्हटलेल्या जागी आले तेव्हा तेथे त्यांनी त्याला व त्या अपराध्यांना, एकाला उजवीकडे व एकाला डावीकडे असे वधस्तंभांवर खिळले.” — लूक 23:33

येशूचा शारीरिक छळ भयंकर केला होता. चाबकाच्या फटक्यांनी मारल्यामुळे त्याच्या पाठीवर खोलवर जखमा होत होत्या. अशा प्रकारच्या चाबकाच्या फटक्यांमुळे कित्येकजण मरण पावले होते. नंतर त्याच्या डोक्यावर अणकुचीदार काट्यांचा मुकुट घातला, त्यामुळे त्याचा चेहरा रक्ताने माखला. त्यांनी त्याच्या चेहऱ्यावर चपराका मारल्या, त्याच्यावर थुंकले आणि त्यांनी त्यांच्या हातांनी त्याच्या गालावरील दाढी ओढली.

त्यानंतर त्याला वधस्तंभ वाहत कालवरीपर्यंत नेण्यात आले. शेवटी मोठे खिळे त्याच्या हातांच्या मनगटात आणि पायात ठोकून त्याला निर्दयीपणे वधस्तंभावर खिळण्यात आले.

पवित्रशास्त्र सांगते: “ज्याप्रमाणे तुला पाहून बहुत लोक चकित झाले [त्याचा चेहरा मनुष्याच्या चेहऱ्यासारखा नव्हता, त्याचे स्वरूप मनुष्यजातीच्या स्वरूपासारखे नव्हते इतका तो विरूप होता]” — यशया 52:14

“पॅशन ऑफ क्राईस्ट” चित्रपटात येशूच्या वधस्तंभावरील दुःखाची जी भयंकरता दाखवली जाते, ती त्याने प्रत्यक्षात सहन केलेल्या दुःखाच्या तुलनेत फारच कमी आहे. त्याच्या मस्तकावर खोल जखमा झाल्या होत्या, चेहरा व मानेवरून रक्त वाहत होते. त्यामुळे त्याला ओळखणे कठीण झाले होते.

यशयाने सेवकाचे दुःखसहनाचे भविष्य अगोदरच सांगून ठेवल्याप्रमाणेच घडले होते. “त्याचा चेहरा मनुष्याच्या चेहऱ्यासारखा नव्हता, त्याचे स्वरूप मनुष्यजातीच्या स्वरूपासारखे नव्हते इतका तो विरूप होता” — यशया 52:14.

त्याची होणारी निंदानालस्ती व त्याच्यावर थुंकले जाणे हे देखील संदेष्ट्याने सांगून ठेवले होते: “मी मारणाऱ्यापुढे आपली पाठ केली, केस उपटणाऱ्यांपुढे मी आपले गाल केले; उपमर्द व छिथू ह्यापासून मी आपले तोंड चुकवले नाही” — यशया 50:6.

वधस्तंभावर असताना येशूने सात महत्त्वपूर्ण उद्गार काढले. हे सात उद्गार ख्रिस्ती विश्वासामध्ये विशेष महत्त्वाचे मानले जातात. पवित्र शास्त्रातील मत्तय, मार्क, लूक आणि योहान या चार शुभवर्तमानांमध्ये हे उद्गार एकाच ठिकाणी दिलेले नाहीत; प्रत्येक लेखकाने येशूच्या वधस्तंभावरील घटनांतील वेगवेगळे तपशील नोंदवले आहेत. हे चारही वृत्तान्त एकत्रितपणे पाहिल्यावर परंपरेने त्यांना “वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार” किंवा “The Seven Last Words of Jesus” असे म्हटले जाते.

या सात उद्गारांमधून येशूचे क्षमाशील प्रेम, तारणाची आशा, कुटुंबाविषयीची काळजी, दुःखातील त्याची हाक, शारीरिक वेदना, पूर्ण झालेले कार्य आणि पित्यावरील विश्वास दिसून येतो.

वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार — थोडक्यात

1. “हे बापा, त्यांना क्षमा कर; कारण ते काय करतात हे त्यांना समजत नाही.” — लूक 23:34
2. “आज तू माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील.” — लूक 23:43
3. “बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा!” — योहान 19:26
4. “माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?” — मत्तय 27:46; मार्क 15:34
5. “मला तहान लागली आहे.” — योहान 19:28
6. “पूर्ण झाले आहे.” — योहान 19:30
7. “हे बापा, मी माझा आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो.” — लूक 23:46

१) पहिला उद्गार - क्षमेचा

“हे बापा, त्यांना क्षमा कर”

“हे बापा, त्यांना क्षमा कर; कारण ते काय करतात हे त्यांना समजत नाही.” — लूक 23:33-34

“नंतर ते कवटी म्हटलेल्या जागी आले तेव्हा तेथे त्यांनी त्याला व अपराध्यांना, एकाला उजवीकडे व एकाला डावीकडे असे वधस्तंभावर खिळले. तेव्हा येशू म्हणाला, ‘हे बापा, त्यांना क्षमा कर; कारण ते काय करतात हे त्यांना समजत नाही.’” — लूक 23:33-34

आपल्या पापांची क्षमा करण्यासाठी येशू वधस्तंभावर गेला. तो येरुशलेमेला जाण्याच्या कितीतरी पूर्वी त्याला ठाऊक होते की त्याला मारले जाणार आहे. नवीन करार आपणास शिकवितो की, प्रभू येशू आपल्या पापांची खंडणी भरण्यासाठी जाणीवपूर्वक स्वतःला वधस्तंभावर खिळू द्यावे म्हणून येरुशलेमेला गेला.

“कारण आपल्याला देवाजवळ नेण्यासाठी ख्रिस्तानेही पापाबद्दल, म्हणजे नीतिमान पुरुषाने अनीतिमान लोकांकरिता एकदा मरण सोसले.” — 1 पेत्र 3:18

“शास्त्राप्रमाणे ख्रिस्त तुमच्या-आमच्या पापाबद्दल मरण पावला.” — 1 करिंथ 15:3

येशू वधस्तंभावर असताना प्रार्थना करत आहे की, “हे बापा, त्यांना क्षमा कर.” देवाने त्याच्या प्रार्थनेचे उत्तर दिले. जो कोणी येशूवर पूर्ण विश्वास ठेवतो त्याच्या पापांची क्षमा होते. त्याच्या मरणाने तुमच्या पापाबद्दल खंडणी भरलेली आहे. त्याच्या रक्ताने तुमचे पाप धुतले जाते.

या उद्गाराचा संदेश

येशूने दुःख सहन करत असतानाही क्षमेची प्रार्थना केली. त्यामुळे ख्रिस्ताच्या अनुयायांनीही क्षमा करण्याची वृत्ती ठेवावी आणि आपल्या विरोधात असणाऱ्यांसाठी प्रार्थना करावी.

२) दुसरा उद्गार - तारणाचा

“तू आज माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील”

लूक 23:39-43 — “तू आज माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील.”

“त्याच्या दोन्ही बाजूला एक एक असे, दोन चोरांना वधस्तंभावर खिळले होते.”

वधस्तंभावर खिळलेल्या त्या अपराध्यांपैकी एकाने त्याची निंदा करून म्हटले, ‘तू ख्रिस्त आहेस ना? तर स्वतःला व आम्हांलाही वाचव.’ परंतु दुसऱ्याने त्याचा निषेध करून म्हटले, ‘तुलाही तीच शिक्षा झाली असता तू देवाला सुद्धा भीत नाहीस काय? आपली शिक्षा तर यथान्याय आहे; कारण आपण आपल्या कृत्यांचे योग्य फळ भोगत आहोत; परंतु ह्याने काही अयोग्य [चुकीचे] केले नाही.’

मग तो म्हणाला, ‘अहो, येशू, आपण आपल्या राजाधिकाराने याल तेव्हा माझी आठवण करा.’ येशू त्याला म्हणाला, ‘मी तुला खचीत सांगतो, तू आज माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील.’ — लूक 23:39-43

दुसऱ्या चोराचे जे बोल आहेत त्यात खूप मोठे प्रकटीकरण पाहण्यास मिळते. त्यातून आपणास हे प्रगट होते की:

1. तारण हे केवळ बाप्तिस्मा किंवा मंडळीचा सभासद असल्याने मिळत नाही — त्या चोराने ह्या दोहोंपैकी काहीही केले नव्हते.
2. मी चांगला आहे, असे वाटल्याने तारण मिळत नाही — चोराला केवळ वाईट वाटत होते; त्याला वधस्तंभावर खिळलेले होते तसेच त्याला त्याच्या पापाची जाणीव झालेली होती.
3. सहज पुढे येऊन किंवा हात उंचावून तारण मिळत नाही — त्याला वधस्तंभावर खिळून त्याच्या हातात व पायात सुद्धा खिळे मारलेले होते. निःस्वार्थपणे समर्पण महत्त्वाचे आहे.
4. येशूला अंतःकरणात बोलाविल्याची प्रार्थना म्हटल्याने तारण मिळत नाही — तर खरा पश्चात्ताप होणे गरजेचे आहे.
5. तुम्ही ज्या प्रकारे जगत आहात तो जीवनक्रम बदलून तारण मिळत नाही — हे करण्यासाठी त्याच्याजवळ वेळ नव्हता. तर नम्र बनून, पाप कबूल करून आज्ञापालन हवे आहे.

“प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेव म्हणजे तुझे व तुझ्या घराण्याचे तारण होईल.” — प्रेषित 16:31

तुम्ही येशूवर पूर्ण अंतःकरणाने विश्वास ठेवा, म्हणजे तो तुमचे तारण त्याचे रक्त व नीतिमत्त्वाद्वारे करील.

या उद्गाराचा संदेश

तारण हे मनुष्याच्या स्वतःच्या चांगल्या कामांवर आधारित नसून देवाच्या कृपेवर आणि येशू ख्रिस्तावरील विश्वासावर आधारित आहे.

३) तिसरा उद्गार – प्रीतीचा

“बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा!”

योहान 19:25-27 — “बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा! मग त्याने त्या शिष्याला म्हटले, पाहा, ही तुझी आई!”

“येशूच्या वधस्तंभाजवळ त्याची आई, त्याची मावशी, क्लोपाची पत्नी मरीया आणि मरीया मग्दालिया ह्या उभ्या होत्या. मग येशूने आपल्या आईला व ज्या शिष्यावर त्याची प्रीती होती त्याला जवळ उभे राहिलेले पाहून आईला म्हटले, ‘बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा!’ मग त्याने त्या शिष्याला म्हटले, ‘पाहा, ही तुझी आई!’ आणि त्यावेळेपासून त्या शिष्याने तिला आपल्या घरी ठेवून घेतले.” — योहान 19:25-27

येशूने आपल्या आईची जबाबदारी ज्या शिष्यावर त्याची प्रीती होती त्या योहानावर सोपवली. तुमचे तारण झाल्यानंतर ख्रिस्ती जीवनात करण्यासारखे असे भरपूर आहे. तुम्ही इतरांची काळजी घ्यायला हवी.

ख्रिस्ताने आपल्या प्रिय आईला आपला शिष्य योहान याच्याकडे सोपवले. त्याने, तुमची काळजी घेतली जावी म्हणून तुम्हांस स्थानिक मंडळीच्या अधीन केले आहे.

ख्रिस्ती जीवनात, स्थानिक मंडळीवर प्रेम करणे व तिची योग्यप्रकारे काळजी घेणे हे प्रत्येक तारण झालेल्या व्यक्तीचे कर्तव्य आहे. हे सत्य या पिढीचे लोक विसरलेले आहेत.

“सर्व लोक त्यांना प्रसन्न असत आणि प्रभू तारण प्राप्त होत असलेल्या माणसांची दररोज त्यांच्यात (मंडळीत) भर घालत असे.” — प्रेषित 2:47

या उद्गाराचा संदेश

कठीण परिस्थितीतही आपल्या कुटुंबीयांची आणि आपल्या जबाबदाऱ्यांची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. ख्रिस्ती जीवनात इतरांवर प्रेम करणे आणि त्यांची काळजी घेणे हा महत्त्वाचा भाग आहे.

४) चौथा उद्गार - क्लेशाचा

“माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?”

मत्तय 27:45-46 — “माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?”

“मग दुपारी सहाव्या तासापासून नवव्या तासापर्यंत देशभर अंधार पडला. आणि सुमारे नवव्या तासाला येशू मोठ्याने आरोळी मारून बोलला, ‘एली, एली, लमा सबख्थनी,’ म्हणजे ‘माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?’” — मत्तय 27:45-46

येशूची ही क्लेशयुक्त आरोळी त्रैक्याची तसेच देवत्वाची वास्तविकता दाखवीत आहे. देव जो पुत्र वधस्तंभावर आपल्या पापे वाहत असताना, देव जो पिता त्याच्यापासून दूर गेलेला होता.

बायबल सांगते: “कारण एकच देव आहे, आणि देव व मानव ह्यांच्यामध्ये ख्रिस्त येशू हा मनुष्य एकच मध्यस्थ आहे.” — 1 तिमथी 2:5

या उद्गाराचा संदेश

देव आपल्याला दूर असल्यासारखा वाटत असतानाही आपण आपले दुःख त्याच्यासमोर मांडू शकतो. कठीण परिस्थितीतही देवावर विश्वास ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

५) पाचवा उद्गार - दुःखसहनाचा

“मला तहान लागली आहे.”

योहान 19:28-29 — “मला तहान लागली आहे.”

“ह्यानंतर, आता सर्व पूर्ण झाले आहे हे जाणून येशूने शास्त्रलेख पूर्ण व्हावा म्हणून, ‘मला तहान लागली आहे,’ असे म्हटले. तेथे आंब भरून ठेवलेले एक भांडे होते; म्हणून त्यांनी आंब भरलेला स्पंज एजोब झाडाच्या काठीवर बसवून त्याच्या तोंडाला लावला.” — योहान 19:28-29

येशूने आपल्या पापांची खंडणी भरण्यासाठी वधस्तंभावर असह्य वेदना सहन केल्या.

“खरे पाहिले असता तो आमच्या अपराधांमुळे घायाळ झाला, आमच्या दुष्कर्मांमुळे ठेचला गेला.” — यशया 53:5

या उद्गाराचा संदेश

येशूने मनुष्याच्या तारणासाठी वास्तविक दुःख सहन केले. वधस्तंभावरील त्याचे बलिदान त्याच्या प्रेमाची आणि तारणाच्या कार्याची गंभीरता दाखवते.

६) सहावा उद्गार - प्रायश्चित्ताचा

“पूर्ण झाले आहे.”

योहान 19:30 — “पूर्ण झाले आहे.”

“येशूने आंब घेतल्यानंतर, ‘पूर्ण झाले आहे,’ असे म्हटले.” — योहान 19:30

इब्री 10:10 — “त्या इच्छेने आपण येशू ख्रिस्ताच्या एकदाच झालेल्या देहार्पणाद्वारे पवित्र केलेले आहोत.”

इब्री 10:14 — “कारण पवित्र होणाऱ्यांना त्याने एकाच अर्पणाने सर्वकाळचे पूर्ण केले आहे.”

इब्री 10:11-12 — “प्रत्येक याजक प्रतिदिवशी सेवा करत आणि जे यज्ञ पापे दूर करायला कदापि समर्थ नाहीत तेच यज्ञ वारंवार करत उभा असतो. परंतु पापांबद्दल सार्वकालिक असा एकच यज्ञ अर्पून हा देवाच्या उजवीकडे बसला आहे.”

वधस्तंभावर येशूने आपल्या सर्व पापांबद्दल प्रायश्चित्त केले, व एकदाच सर्वांकरिता मरण पावला.

या उद्गाराचा संदेश

येशूचे वधस्तंभावरील कार्य अपूर्ण राहिले नाही. त्याने स्वतःला अर्पण केले आणि त्याचे कार्य पूर्ण झाले.

७) सातवा उद्गार - देवाला समर्पित होण्याचा

“हे बापा, मी आपला आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो.”

लूक 23:46 — “हे बापा, मी आपला आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो.”

“तेव्हा येशू उच्च स्वराने ओरडून म्हणाला, ‘हे बापा, मी आपला आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो!’ असे बोलून त्याने प्राण सोडला.” — लूक 23:46

मृत्यूपूर्वी येशूने आपल्या शेवटच्या उद्गारात देव जो बाप याला आपले संपूर्ण समर्पण केल्याचे दिसत आहे.

या उद्गाराचा संदेश

आपल्या जीवनातील प्रत्येक परिस्थितीत देवावर विश्वास ठेवून स्वतःला त्याच्या हाती सोपवावे.

येशू ख्रिस्तच तारणाचा एकमेव मार्ग आहे | Jesus Christ Is the Only Way to Salvation

शताधिपती ज्याने त्याला वधस्तंभावर खिळले तो तेथे उभा राहून त्याचे हे सात उद्गार ऐकत होता. शताधिपतीने पुष्कळांना वधस्तंभावर खिळलेले पाहिले होते, परंतु येशू ज्याप्रकारे मरण पावला त्याप्रकारे आजवर कोणासही मरताना त्याने पाहिले नव्हते. तो त्याच्या शरीरातील रक्त वाहत असतानासुद्धा अद्भुत असा उपदेश देतो आहे.

लूक 23:47 — “तेव्हा जे झाले ते पाहून शताधिपतीने देवाचा गौरव करून म्हटले, खरोखर हा मनुष्य नीतिमान होता.”

मार्क 15:39 — “त्या शताधिपतीने येशू संबंधाने अधिक विचार केल्यानंतर म्हटले की, ‘खरोखर हा माणूस देवाचा पुत्र होता.’”

प्रभू येशू हा देवाचा पुत्र आहे! तो मरणातून – जिवंत, शारीरिकरित्या – पुनरुत्थित झाला आहे. तो स्वर्गात चढला. तो देवाच्या उजवीकडे बसला आहे.

प्रेषित 16:31 — “प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेव म्हणजे तुझे व तुझ्या घराण्याचे तारण होईल.”

असे काही लोक आहेत की ते म्हणतात की, फक्त देवावर विश्वास ठेवणे पुरेसे आहे. परंतु असे नाहीये. देवावर केवळ विश्वास ठेवून कोणाचेही तारण होत नाही. तर येशू स्वतः म्हणाला की, “माझ्याद्वारे आल्यावाचून पित्याकडे कोणी येत नाही.” — योहान 14:6

“येशू ख्रिस्त हाच स्वर्गात जाण्याच्या अनेक मार्गांपैकी एक मार्ग नव्हे, किंवा अनेक मार्गांपैकी एक सर्वात चांगला मार्गही नव्हे; तर तो एकमेव मार्ग आहे.”

जर तुम्ही येशूवर विश्वास ठेवणार नाहीत, तर तुम्ही तारण गमावाल. तुम्ही कितीही चांगले असा, तुम्ही किती वेळा तरी चर्चला जात असा, किंवा पवित्रशास्त्र वाचीत असा, पण जर तुमचा विश्वास येशूवर नसेल तर तुम्ही आपले तारण गमाविलेले व्यक्ती आहात.

“माझ्याद्वारे आल्यावाचून पित्याकडे कोणी येत नाही.” येशू हाच एकमेव मार्ग आहे ज्याच्या रक्ताने आपली पापे धुऊन शुद्ध होतात.

वधस्तंभावरील सात उद्गारांचा सारांश

क्रमांक	येशूचा उद्गार	मुख्य संदेश	बायबल संदर्भ
1	हे बापा, त्यांना क्षमा कर	क्षमा	लूक 23:34
2	आज तू माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील	तारणाची आशा	लूक 23:43
3	बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा	प्रेम व जबाबदारी	योहान 19:26-27
4	माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?	दुःखातील देवाकडे हाक	मत्तय 27:46; मार्क 15:34
5	मला तहान लागली आहे	मानवी दुःख	योहान 19:28
6	पूर्ण झाले आहे	कार्याची पूर्णता	योहान 19:30
7	मी माझा आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो	समर्पण व विश्वास	लूक 23:46

वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार आपल्याला काय शिकवतात?

येशूच्या वधस्तंभावरील सात उद्गारांचा विचार केला असता त्यातून अनेक महत्त्वाचे संदेश मिळतात:

१. क्षमा

“हे बापा, त्यांना क्षमा कर.”

२. तारणाची आशा

“आज तू माझ्याबरोबर सुखलोकात असशील.”

३. प्रेम आणि जबाबदारी

“पाहा, ही तुझी आई.”

४. दुःखातील देवाकडे हाक

“माझ्या देवा, माझ्या देवा, तू माझा त्याग का केलास?”

५. येशूचे वास्तविक मानवी दुःख

“मला तहान लागली आहे.”

६. तारणाच्या कार्याची पूर्णता

“पूर्ण झाले आहे.”

७. पित्यावरील विश्वास आणि समर्पण

“मी आपला आत्मा तुझ्या हाती सोपवून देतो.”

वधस्तंभ हा केवळ दुःखाचे प्रतीक नाही. ख्रिस्ती विश्वासानुसार तो येशू ख्रिस्ताच्या बलिदानाचा आणि मनुष्याच्या तारणासाठी त्याने केलेल्या कार्याचा केंद्रबिंदू आहे.

निष्कर्ष

वधस्तंभावरील येशूचे सात उद्गार आपल्याला त्याच्या प्रेमाची, क्षमेची, दयेची, दुःखाची आणि पित्यावरील विश्वासाची आठवण करून देतात.

येशूने वधस्तंभावर असतानाही इतरांसाठी प्रार्थना केली, पश्चात्ताप करणाऱ्या अपराध्याला आशा दिली, आपल्या आईची काळजी घेतली, आपल्या दुःखाची अभिव्यक्ती केली आणि शेवटी आपला आत्मा पित्याच्या हाती सोपविला.

“पूर्ण झाले आहे.” — योहान 19:30

येशू ख्रिस्ताच्या वधस्तंभावरील बलिदानाचा विचार करताना त्याचे प्रेम आणि मनुष्याच्या तारणासाठी त्याने केलेले कार्य लक्षात ठेवूया.

जर आपण या वचनाद्वारे आशीर्वादित झाला असाल, तर जरूर तुमच्या प्रियजनास पाठवा. 🙏🙏

संबंधित लेख

येशू ख्रिस्ताचा वधस्तंभावरील मृत्यू, पुनरुत्थान आणि त्यांच्याशी संबंधित ख्रिस्ती सण व दिवस यांचा बायबलमधील अर्थ जाणून घ्या.

👉 झावळ्याचा रविवार

👉 ईस्टर म्हणजे काय?

👉 उत्तम शुक्रवार 

👉 राखेचा बुधवार म्हणजे नेमके काय?

---

टीप: वरील बायबल संदर्भ अधिकृत R.V. Marathi edition of the “Holy Scriptures”, Bible Society of India यावर आधारित आहेत. तसेच काही प्रवचनाच्या कल्पना Dr. R.L. Hymers आणि Dr. A.W. Tozer यांच्या लेखनावर आधारित आहेत — “That Incredible Christian”, p. 135.