Christianity and touching elders’ feet
ख्रिस्ती विश्वास आणि पाया पडणे

प्रियानो, आज आपण एक अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संवेदनशील विषयावर बोलणार आहोत. ख्रिस्ती विश्वासणाऱ्यानी वडीलधाऱ्यांच्या पायाला स्पर्श करणे योग्य आहे का? भारतातील बहुतेक पारंपरिक रुढी हिंदू या मूर्तिपूजक धर्मातून आलेल्या आहेत. त्यापैकी पायाला स्पर्श करणे ही एक परंपरा आहे. हिंदू धर्मात लहानपणापासून शिकवले जाते की आई-वडील, गुरु आणि वडीलधाऱ्यांच्या चरण स्पर्श केल्याने आशीर्वाद मिळतो. पण जेव्हा एखादा व्यक्ती येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा त्याच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो—हे बायबलनुसार योग्य आहे का? हे परमेश्वरला मान्य आहे का, की हा फक्त आदर दाखवण्याचा एक मार्ग आहे ?

आपण हा प्रश्न भावना किंवा परंपरेवर नाही, तर फक्त परमेश्वराच्या वचनावर आधारित उत्तर समजून घेऊ या . कारण ख्रिस्ती विश्वासणारे भावना किंवा परंपरेवर नाही, तर वचन आधारित जीवन जगतात .

सर्वप्रथम, बायबलमध्ये “पायाला स्पर्श करणे”  यातून काय अर्थ सूची होतो ते पाहूया,

बायबलनुसार “पाया पडणे / नतमस्तक होणे” ही केवळ शारीरिक कृती नसून तिचा खोल आध्यात्मिक अर्थ आहे. या कृतीतून मुख्यतः खालील अर्थ व्यक्त होतात:

• उपासना : नतमस्तक होणे हे देवाची उपासना दर्शवते, त्यामुळे ही कृती फक्त देवासाठी योग्य मानली जाते.  उदा . मत्तय 4:10 - ‘परमेश्वर तुझा देव ह्याला नमन कर, व केवळ त्याचीच उपासना कर.”
• समर्पण : अधीन होणे .
• नम्रता : अहंकार सोडून लीन होणे .
• विनंती : मदत किंवा दयेची आर्त प्रार्थना व्यक्त करणे. उदा . मार्क 5:22- याईर नावाचा सभास्थानाचा एक अधिकारी येशूच्या पायांवर पडला.
• सन्मान/आदर  : बायबलमध्ये काही ठिकाणी राजे, अधिकारी किंवा मोठ्यांना वाकून अभिवादन केले जात असे, पण तो केवळ सन्मान होता, उपासना नव्हे. उदा . 1 राजे 1:16 बथशेबेने राजाला लवून मुजरा केला.

आध्यात्मिक भावनेने पायाला स्पर्श केले जात असेल, तर ते बायबलनुसार चुकीचे आहे.

बायबल या बाबतीत अगदी स्पष्ट आहे. निर्गम 20:3 मध्ये लिहिले आहे, “तू माझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणालाही देव मानू नकोस.” आणि मत्तय 4:10 मध्ये लिहिले आहे, “तू प्रभू आपल्या देवाला दंडवत कर आणि केवळ त्याचीच सेवा कर.” प्रकटीकरण 22:8-9 योहान देवदूताला नतमस्तक झाला, तेव्हा देवदूत त्यास मना करून म्हणतो:“देवाचीच उपासना कर!” यावरून कळतं की  मनुष्य किंवा देवदूतालाही नतमस्तक होणे चुकीचे आहे. ते  फक्त परमेश्वरासाठी राखून ठेवले आहे.

आता एक महत्त्वाचा समतोल समजून घ्या—वडीलधाऱ्यांचा आदर करणे चुकीचे आहे का? अजिबात नाही.

बायबल वारंवार शिकवते की आपण आपल्या वडीलधाऱ्यांचा आदर करावा आणि त्यांचा सन्मान करावा. तो कसा करायचा, हे आपण पुढे बघणारच आहोत, पण आधी काही वचने पाहूया.

• निर्गम 20:12 मध्ये लिहिले आहे, “आपल्या आई-वडिलांचा आदर कर.”
  नीतिसूत्रे 23:22 सांगते, “तू आपल्या जन्मदात्या बापाचे ऐक.”  
• नीतिसूत्रे 23:22 सांगते, “तू आपल्या जन्मदात्या बापाचे ऐक.”  
• लेवीय 19:32 मध्ये असे लिहिले आहे: “पिकल्या केसांसमोर उठून उभा राहा; वृद्धाला मान दे; आपल्या देवाचे भय बाळग; मी परमेश्वर आहे.”

म्हणजे जर तुम्ही परमेश्वराच भय बाळगाल, तर तुम्ही आपोआपच मोठ्या वडीलधाऱ्यांचा आदरही कराल.

चला तर ! आपल्या प्रश्नाकडे वळू या ....

ख्रिस्ती विश्वासणाऱ्यानी वडीलधारी लोकांच्या पाया पडणे योग्य आहे का ?

संपूर्ण बायबलमध्ये कुठेही पायाला स्पर्श करण्यास सांगितलेले नाही. ना यहुद्यांमध्ये असा रिवाज होता, आणि ना पहिल्या मंडळीमध्ये पायांना स्पर्श करण्याची प्रथा होती. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, परमेश्वराने आपल्या वचनात मोठ्यांचा आदर करण्यासाठी पायाला स्पर्श करण्यासारखा कोणताही संकेत दिलेला नाही.

जर भारतीय संस्कृतीचा आधार घेऊन हा शिष्टाचार पाळला जात असेल, तर हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की भारतात अनेक शतकांपासून हिंदू धर्माचा मोठा प्रभाव राहिला आहे. त्यामुळे भारतीय संस्कृतीतील अनेक रितीरिवाज मूर्तिपूजक हिंदू परंपरेतून आलेले दिसतात. त्यापैकी “पाया पडणे” ही एक प्रथा आहे. या कृतीला हिंदू परंपरेत आध्यात्मिक अर्थ आहेत . 

उदाहरणार्थ: मोठ्यांच्या पायांत “आशीर्वाद” किंवा “दैवी शक्ती” आहे असे मानले जाते. त्यांचे चरण स्पर्श केल्याने आशीर्वाद मिळतो.  आई-वडिलांना तर परमेश्वराच्या बरोबरीचा दर्जा देतात . याकारणास्तव गुरु, संत, माता-पिता यांच्यासमोर नतमस्तक  होणे पुण्यकारक समजले जाते. याकारणास्तव नववधू आणि वर यास माता-पिता यांच्या पायाला स्पर्श करण्यास आग्रह केला जातो . 

परंतु बायबल यापेक्षा पूर्णपणे वेगळे शिकवते. जेव्हा एखाद्या मनुष्याला देवासारखी महिमा, आध्यात्मिक अधिकार किंवा उपासनेचा मान दिला जातो, तेव्हा बायबल त्यास विरोध करते आणि जो कोणी बायबलमधील परमेश्वराला स्वीकारतो, तो ही गोष्ट समजून घेतो.

1 करिंथ 7:23 “तुम्ही मोलाने विकत घेतलेले आहात; माणसांचे गुलाम होऊ नका.”

जुन्या करारात काही ठिकाणी लोकांनी राजे किंवा मोठ्या व्यक्तींना वाकून अभिवादन केलेले दिसते.

हो, जुन्या करारात काही ठिकाणी लोकांनी राजे, संदेष्टे किंवा मोठ्या व्यक्तींना वाकून अभिवादन केलेले दिसते. परंतु ही कृती उपासना किंवा धार्मिक नव्हती तर आदर किंवा राजकीय सन्मान दर्शवण्यासाठी केले जात असे.

उदा:

• अब्राहामाने हित्ती लोकांसमोर वाकून आदर दाखवला (उत्पत्ति 23:7)
• दावीदाने शौल राजास खाली लवून मुजरा केला (1 शमुवेल 24:8)
• याकोब एसावासमोर सात वेळा वाकला. (उत्पत्ति 33:3)
• नाथान संदेष्ट्याने दावीद राजासमोर नतमस्तक होऊन आदर दाखवला. (1 राजे  1:23)

या घटना वर्णनात्मक आहेत, आज्ञात्मक नाहीत. म्हणजे बायबल फक्त त्या काळातील घटना सांगते. बायबलमध्ये जे काही वर्णन केले आहे ते सर्व आज्ञा किंवा अनुकरण करण्यासाठीच आहे असे नाही.
उदा:

• बहुपत्नीत्व,
• गुलामगिरी,
• सूड घेणे

या गोष्टींचेही वर्णन आहे, परंतु त्या ख्रिस्ती जीवनासाठी आदेश नाहीत.

नवीन करारातील नमुना वेगळा दिसतो

प्रारंभीच्या मंडळीत कुठेही असे आढळत नाही की, शिष्यांनी किंवा विश्वासणाऱ्यांनी प्रेषितांच्या पायाला स्पर्श केला अथवा मोठ्या व्यक्तींना पाया पडून दंडवत केले.

उलट, नवीन करारात जेव्हा लोक एखाद्या मनुष्याला किंवा देवदूताला देवासारखा सन्मान द्यायचा प्रयत्न करत , तेव्हा देवाचे सेवक ते थांबवत होते. आणि लोकांचे लक्ष स्वतःकडून देवाकडे वळवत होते.

1 . देवदूताने उपासना स्वीकारली नाही

प्रगटीकरण 22:8-9 मध्ये योहान देवदूताच्या पायांवर पडला. पण देवदूताने लगेच थांबवून म्हटले “असे करू नकोस… देवाची उपासना कर.”

यातून स्पष्ट होते:

• देवदूत महान आणि स्वर्गीय असूनही उपासना स्वीकारत नाही.
• खरी उपासना फक्त देवासाठी आहे.
• देवाचा खरा सेवक स्वतःला महिमा घेत नाही.

2. पेत्रानेही नकार दिला

प्रेषित 10:25-26 मध्ये कर्नेलियस पेत्राच्या पायांवर पडला. पण पेत्र म्हणाला: “उठ; मीही तुझ्यासारखाच मनुष्य आहे.”

पेत्र प्रेषित होता, देवाने त्याच्याद्वारे चमत्कार केले होते, तरी त्याने असा विशेष सन्मान स्वीकारला नाही.

यातून शिकायला मिळते:

• खरा आध्यात्मिक सेवक लोकांना स्वतःकडे नाही तर देवाकडे नेतो.
• देवासाठी राखलेला सन्मान मनुष्याला देऊ नये.
• देवाचे सेवक लोकांना स्वतःच्या पाया पडू देत नाहीत.

3. येशूने लोकांना विशेष मान मागण्याविषयी सावध केले आहे .

·        मत्तय  23:8-11 मध्ये येशू शिकवतो की विश्वासणाऱ्यांनी स्वतःला मोठे किंवा विशेष मानु  नये. कारण खरा गुरू, पिता आणि स्वामी एकच — ख्रिस्त आहे. देवाच्या राज्यात मोठेपणा अधिकारात नसून नम्र सेवेमध्ये आहे; म्हणून ज्यास मोठा व्हायचा असेल त्याने सेवक व्हावे.

नवीन करारात विश्वासणाऱ्यांना एकमेकांचा आदर करायला सांगितले आहे, पण पाया पडणे किंवा नतमस्तक होणे ही पद्धत शिकवलेली नाही.

मग विश्वासणारा कशा प्रकारे  आदर व्यक्त करू शकतो  ?

[ख्रिस्ती धर्मात वडीलधाऱ्यांचा आदर कसा करावा]

• आदराने बोलणे
• प्रेम दाखवणे
• सेवा करणे
• आज्ञाधारक राहणे

बायबलनुसार निष्कर्ष

• वडीलधाऱ्यांचा आदर करणे योग्य आहे.
• आई-वडिलांचा सन्मान करणे आवश्यक आहे.
• पण कोणत्याही मनुष्याला दंडवत करणे, त्याच्या पायांवर पडणे किंवा त्याला आत्मिक उंची देणे योग्य नाही.

परमेश्वर आपणास समजण्यास  साह्य करो.